Lokale gebruiken Bali

Wie door Bali reist, merkt al snel dat religie en dagelijks leven hier veel sterker in elkaar overlopen dan wij in Nederland gewend zijn. Je ziet offers voor winkels, ceremonies langs de weg, tempels midden in dorpen en processies die het verkeer tijdelijk stilleggen.

Je hoeft die cultuur niet volledig te begrijpen om er respectvol mee om te gaan. Maar een paar lokale gebruiken op Bali moet je wel kennen. Daarmee voorkom je dat je uit onwetendheid precies op het verkeerde moment iets doet wat ongepast overkomt.

Tijdens een rondreis door Bali kom je deze gebruiken vanzelf tegen. Niet alleen bij tempels of tijdens een excursie, maar juist onderweg, bij restaurants, in dorpen en rondom je hotel.

De offers op straat: kijk waar je loopt

Een van de eerste dingen die je op Bali opvalt zijn de kleine offerbakjes van gevlochten palmblad. Je ziet ze voor huizen, winkels, tempels en soms midden op de stoep.

Deze offers worden vaak gevuld met bloemen, rijst, wierook en kleine andere symbolische voorwerpen. Ze horen bij het dagelijkse religieuze leven op Bali en worden niet alleen bij grote ceremonies neergelegd.

Probeer er daarom niet bewust op te gaan staan of ze weg te schoppen omdat ze in de weg liggen.

Dat betekent niet dat je de hele dag angstig naar de grond moet kijken. In drukke straten gebeurt het makkelijk dat je vlak langs een offer loopt. Het gaat vooral om respect: zie je wat er ligt, loop er dan omheen.

Een ceremonie is geen toeristische voorstelling

Op Bali kun je zomaar tegen een ceremonie aanlopen die niet voor bezoekers georganiseerd is.

Een straat kan vol staan met mensen in ceremoniële kleding, een tempel kan druk bezocht worden of een processie kan tijdelijk een deel van de weg innemen.

Juist dat soort momenten maken een reis door Bali interessant. Maar het is wel belangrijk om te beseffen dat jij daar gast bent.

Dus:

• ga niet midden in een processie staan voor een foto;
• blokkeer geen doorgang naar een tempel;
• houd afstand van mensen die aan het bidden zijn;
• raak offers en religieuze voorwerpen niet aan;
• vraag bij twijfel of fotograferen gepast is.

Een goede foto is nooit belangrijker dan de ceremonie die op dat moment plaatsvindt.

Ceremonie op de weg? Dan heeft Bali even voorrang

Dit merk je tijdens een rondreis vooral bij verplaatsingen.

Op Bali kunnen ceremonies, processies en religieuze activiteiten invloed hebben op het verkeer. Een weg kan tijdelijk drukker zijn, een route kan vertraging oplopen of een chauffeur kiest een omweg.

Dat is geen fout in de planning. Het hoort bij reizen op een eiland waar religieuze tradities nog dagelijks zichtbaar zijn.

Wij zouden daar dus niet krampachtig tegenin plannen. Als een ceremonie ervoor zorgt dat je iets later bij het hotel aankomt, heb je ondertussen wel iets gezien wat veel meer over Bali vertelt dan weer een extra bezienswaardigheid op een lijstje.

Een tempel bezoeken: meer dan alleen een sarong aantrekken

Bij veel Balinese tempels gelden kledingregels. Een sarong is vaak onderdeel daarvan, maar alleen een doek om je benen slaan betekent nog niet dat je automatisch weet hoe je je daar moet gedragen.

De belangrijkste regel is simpel: een tempel is in de eerste plaats een religieuze plek en pas daarna een bezienswaardigheid.

Let daarom op:

• draag de kleding die bij de betreffende tempel wordt gevraagd;
• respecteer gedeelten die niet toegankelijk zijn voor bezoekers;
• loop niet voor mensen langs die aan het bidden zijn;
• ga niet hoger staan of zitten dan een priester wanneer daar duidelijk rekening mee wordt gehouden;
• raak geen heiligdommen of offergaven aan;
• zet je telefoon niet automatisch voor iemands gezicht tijdens een ritueel.

Bij sommige tempels zijn sarongs beschikbaar of inbegrepen bij de entree. Bij andere plekken gelden aanvullende lokale regels. Kijk daarom altijd wat ter plaatse wordt aangegeven.

Wil je weten welke tempels en andere plekken echt een plaats in je route verdienen, lees dan ook onze pagina over bezienswaardigheden op Bali.

Het hoofd aanraken: liever niet

Een gebruik dat reizigers vooral met kinderen makkelijk vergeten: raak niet zomaar iemands hoofd aan.

Het hoofd heeft binnen de Balinese cultuur een bijzondere betekenis en wordt traditioneel met respect behandeld. Even over het haar van een kind aaien omdat je dat vriendelijk bedoelt, kan daardoor anders overkomen dan je verwacht.

Je hoeft hier geen ingewikkelde etiquette van te maken. Gewoon niet ongevraagd aan iemands hoofd zitten is voldoende.

Let ook op je voeten

Waar het hoofd hoog wordt gewaardeerd, hebben voeten juist een veel minder verheven betekenis.

Richt de onderkant van je voeten daarom liever niet nadrukkelijk naar andere mensen, priesters of een heiligdom.

Vooral wanneer je op de grond zit of tijdens een ceremonie ergens plaatsneemt, is dat iets om even op te letten.

Geven en aannemen: gebruik bij voorkeur rechts

Bij het geven of aannemen van iets wordt traditioneel vaak de rechterhand gebruikt.

Dat kan gaan om eten, geld, een voorwerp of iets dat iemand je overhandigt.

Als toerist wordt echt niet iedere beweging beoordeeld, maar wanneer je de keuze hebt, is rechts gebruiken een eenvoudige manier om rekening te houden met een lokaal gebruik.

Waarom locals soms verrassend persoonlijke vragen stellen

Een gesprek op Bali kan sneller persoonlijk worden dan je in Nederland gewend bent.

Iemand kan vrij vroeg vragen waar je vandaan komt, of je getrouwd bent, hoeveel kinderen je hebt of waar je verblijft.

Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat iemand zich met je privéleven wil bemoeien. Zulke vragen kunnen simpelweg onderdeel zijn van een informeel gesprek en een manier zijn om contact te maken.

Je hoeft natuurlijk niets te beantwoorden wat je niet wilt vertellen. Maar het helpt om te weten dat een vraag die voor ons direct klinkt, lokaal veel minder zwaar kan worden opgevat.

Afdingen op Bali: ja, maar niet overal

Op markten en bij sommige kleine verkooppunten kan onderhandelen over de prijs heel normaal zijn.

Maar dat betekent niet dat je overal automatisch moet afdingen.

Bij restaurants met een menukaart, supermarkten, officiële entrees en plekken met duidelijke vaste prijzen is dat meestal niet aan de orde.

En ook op een markt hoeft onderhandelen geen wedstrijd te worden.

Als je tien minuten discussieert om een bedrag dat voor jou nauwelijks verschil maakt nog verder naar beneden te krijgen, ben je vooral bezig om te winnen in plaats van een normale prijs af te spreken.

Onderhandel gerust, maar doe het vriendelijk en weet wanneer het genoeg is.

Eten wordt niet altijd tegelijk geserveerd

In kleinere restaurants en lokale warungs kan het gebeuren dat gerechten worden gebracht zodra ze klaar zijn.

De ene persoon kan daardoor al eten terwijl het gerecht van iemand anders nog in de keuken staat.

Dat is niet automatisch slechte service. De keuken werkt simpelweg anders dan je misschien gewend bent.

Als iedereen op elkaar blijft wachten terwijl het eten afkoelt, schiet niemand daar veel mee op.

Met je handen eten

Bij sommige lokale gerechten is met de hand eten heel normaal.

Daarbij wordt traditioneel de rechterhand gebruikt.

Vind je dat niet prettig, dan kun je natuurlijk gewoon om bestek vragen wanneer dat beschikbaar is. Je hoeft lokale gebruiken niet na te doen om respectvol te reizen.

Het belangrijkste is dat je begrijpt wat je ziet en er niet neerbuigend of lacherig over doet.

Balinese cultuur zie je niet alleen in tempels

Wie alleen tijdens een tempelbezoek aandacht heeft voor de lokale cultuur, mist eigenlijk het grootste deel.

Je ziet die cultuur namelijk ook terug in:

• dagelijkse offers bij huizen en bedrijven;
• versieringen langs de weg;
• dorpsgemeenschappen die samen ceremonies organiseren;
• muziek en dans tijdens religieuze of culturele gelegenheden;
• houtsnijwerk, schilderkunst, textiel en zilverwerk;
• de manier waarop huizen, tempels en dorpen zijn ingericht.

Juist wanneer je verder reist dan alleen de drukste zuidkust, worden die verschillen beter zichtbaar. Op onze pagina over de mooiste delen van Bali lees je welke gebieden wij daarvoor het sterkst vinden.

2

Dans en muziek: kijk niet alleen naar de voorstelling

Balinese dans en muziek zijn niet alleen entertainment voor bezoekers. Veel vormen hebben een religieuze of ceremoniële achtergrond en zijn verbonden met verhalen, rituelen en tradities.

De bekendste voorbeelden zijn onder andere Kecak, Barong en Legong. Je hoeft vooraf niet precies te weten welk verhaal wordt uitgebeeld, maar het helpt wel om te beseffen dat de bewegingen, kostuums en muziek niet zomaar decoratie zijn.

Als je tijdens je reis een voorstelling bijwoont, kijk dan ook naar de context: waar vindt die plaats, wie zitten er in het publiek en is het een culturele voorstelling voor bezoekers of onderdeel van een bredere ceremonie?

Kunst en ambacht: niet alles is alleen souvenir

Op Bali zie je veel houtsnijwerk, schilderkunst, zilverwerk, textiel en beeldhouwwerk.

Voor reizigers is dat makkelijk te zien als iets dat je koopt in een winkel. Maar veel van deze kunstvormen hebben een langere traditie en zijn verbonden met religie, familiebedrijven en dorpsspecialisaties.

Dat merk je vooral buiten de grote souvenirwinkels. In kleinere werkplaatsen zie je vaak beter hoeveel tijd en vakmanschap in een product zit.

Als je iets koopt, is het dus de moeite waard om niet alleen op prijs te letten, maar ook op waar het gemaakt is en door wie.

Nyepi: de Dag van de Stilte verandert je reisdag echt

Nyepi is een van de belangrijkste dagen op de Balinese kalender en voor reizigers vooral relevant omdat het dagelijks leven op het eiland dan ingrijpend verandert.

Dit is geen festival waarbij je gezellig van activiteit naar activiteit trekt.

Op Nyepi wordt stilte en rust in acht genomen en gelden er beperkingen voor verkeer en openbare activiteiten. Ook hotels en vervoer werken anders dan op een normale dag.

Ben je rond Nyepi op Bali, dan moet je daar dus rekening mee houden in je planning.

De exacte datum en praktische regels kunnen per jaar verschillen. Controleer die daarom altijd vlak voor vertrek of laat ze meenemen in je reisplanning.

De avond vóór Nyepi

De avond ervoor kan het juist bijzonder levendig zijn door de bekende Ogoh-Ogoh-processies.

In veel plaatsen worden grote, vaak indrukwekkende figuren door de straten gedragen. Dat contrast met de stilte van de volgende dag maakt deze periode bijzonder om mee te maken.

Maar ook hier geldt: het is eerst een lokale traditie en pas daarna iets interessants voor bezoekers.

Galungan en Kuningan

Ook tijdens Galungan en Kuningan zie je Bali veranderen.

Langs wegen verschijnen versierde bamboepalen, de zogenaamde penjor, en families bezoeken tempels en nemen deel aan ceremonies.

Voor reizigers kan dit een mooie periode zijn om op Bali te zijn, juist omdat je de religieuze tradities dan veel zichtbaarder in het dagelijks leven terugziet.

Reken er wel op dat ceremonies invloed kunnen hebben op openingstijden, verkeer en de beschikbaarheid van sommige diensten.

Dingen die toeristen doen waar je beter mee kunt stoppen

De meeste fouten op Bali ontstaan niet doordat iemand bewust respectloos wil zijn. Ze ontstaan doordat een mooie plek al snel als decor wordt behandeld.

Een paar dingen zouden wij daarom gewoon niet doen:

• voor iemand gaan staan die aan het bidden is omdat je precies daar je foto wilt maken;
• offers verschuiven of wegtrappen omdat ze in de weg liggen;
• op heilige bouwwerken klimmen of zitten voor een foto;
• een ceremonie van heel dichtbij filmen zonder te kijken of dat gepast is;
• religieuze kleding of rituelen behandelen als verkleedpartij;
• boos worden omdat een processie of ceremonie vertraging veroorzaakt;
• overal automatisch afdingen, ook wanneer de prijs gewoon vaststaat.

Je hoeft jezelf niet de hele dag te censureren. Een beetje opletten en kijken wat mensen om je heen doen, brengt je al heel ver.

Reizen met kinderen: juist een goede kans om cultuur uit te leggen

Met kinderen kom je soms in situaties terecht waarin lokale gebruiken ineens heel tastbaar worden.

Een offer op de stoep, een processie op straat of een tempelbezoek levert vanzelf vragen op.

Dat is juist een goed moment om uit te leggen dat iets niet raar of vreemd is, maar simpelweg anders dan thuis.

Voor jonge kinderen helpt het vaak om regels heel concreet te maken: niet aan offers zitten, rustig blijven bij een ceremonie en niet overal op klimmen.

Bij oudere kinderen en tieners kun je juist meer uitleg geven over waarom bepaalde tradities belangrijk zijn en wat ze betekenen voor het dagelijks leven op Bali.

Dat sluit ook goed aan op reizen met schoolkinderen en reizen met tieners, waarbij cultuur vaak beter blijft hangen als je het onderweg echt meemaakt.

Lokale gebruiken veranderen ook per plek en situatie

Bali is geen openluchtmuseum met één vaste set regels.

Wat in een tempel belangrijk is, hoeft in een modern restaurant helemaal geen rol te spelen. En wat in een klein dorp vanzelfsprekend is, kan in een toeristische kustplaats veel losser worden toegepast.

Daarom werkt één simpele regel het best:

kijk eerst, handel daarna.

Als je twijfelt, vraag het. Chauffeurs, gidsen, hotelmedewerkers en lokale hosts kunnen vaak in een paar seconden uitleggen wat in die specifieke situatie gepast is.

Respectvol reizen zonder overdreven voorzichtig te worden

Je hoeft tijdens een reis door Bali niet bang te zijn dat je bij iedere kleine fout iemand beledigt.

Balinezen zijn gewend aan internationale bezoekers en begrijpen dat niet iedereen alle gebruiken kent.

Maar er is wel een verschil tussen iets niet weten en nergens rekening mee willen houden.

Wie rustig kijkt, aanwijzingen volgt en religieuze momenten serieus neemt, zit meestal goed.

De belangrijkste lokale gebruiken op Bali op een rij

• loop niet bewust op offers en verplaats ze niet;
• respecteer kledingregels bij tempels;
• houd afstand van mensen die bidden of deelnemen aan een ceremonie;
• raak heilige voorwerpen en offergaven niet aan;
• raak niet zomaar iemands hoofd aan;
• let op hoe je je voeten richt als je op de grond zit;
• gebruik bij voorkeur je rechterhand bij geven en aannemen;
• onderhandel alleen waar dat gebruikelijk is;
• houd rekening met ceremonies en feestdagen in je planning;
• vraag bij twijfel wat gepast is.

Wil je daarnaast weten welke praktische gedragsregels handig zijn tijdens je reis, lees dan ook onze do's en don'ts op Bali.

Wie zich een beetje verdiept in de lokale gebruiken, merkt al snel dat veel momenten op Bali meer betekenis krijgen. Een tempelbezoek wordt interessanter, een onverwachte processie is geen hinder meer en ook kleine dagelijkse dingen vallen ineens op.

Dat is precies waarom de cultuur van Bali zoveel toevoegt aan de reis: je hoeft er niet speciaal naar op zoek. Je komt haar onderweg vanzelf tegen.

Wil je Bali combineren met andere bestemmingen in de regio, bekijk dan ook onze rondreizen door Azië.